Houding van OR draagt bij aan winst van bedrijf'

Het idee dat ondernemingsraden kunnen bijdragen aan de winst van een bedrijf, bestond al langer, maar een verklaring ontbrak. Onderzoeker Jan Ekke Wigboldus laat zien hoe de positieve economische effecten van ondernemingsraden tot stand komen.

Productievere medewerkers, minder kosten of het beëindigen van een verziekte organisatiecultuur: ondernemingsraden kunnen een belangrijke rol spelen in het bereiken van dit soort bedrijfsresultaten. De afgelopen jaren was dat al naar voren gekomen uit met name Duits onderzoek. Verklaringen voor de positieve bijwerkingen van ondernemingsraden ontbraken echter.

‘Dat is het kernpunt van mijn onderzoek geworden,’ zegt Jan Ekke Wigboldus, die eind november aan de Universiteit Twente promoveerde. ‘Niet de vraag of het verband tussen ondernemingsraad en positieve economische effecten kan worden aangetoond, maar hoe die effecten ontstaan.’

Daartoe deed Wigboldus acht casestudy’s naar besluitvorming bij onder andere Achmea en KLM waaruit bleek dat de ondernemingsraad een bedrijf in economische zin iets opleverde. In de praktijk blijken daarvoor drie routes te zijn. Ten eerste door het inbrengen van informatie en oplossingen waarover de OR dankzij de contacten met de werkvloer beschikt. De tweede route betreft het creëren van acceptatie van managementplannen waardoor deze effectiever zijn. Verder kunnen ondernemingsraden managementgedrag blokkeren dat niet in het bedrijfsbelang is.

‘Ondernemingsraden moeten wel over bepaalde kenmerken beschikken om die kanalen te volgen,’ zegt Wigboldus. Hij onderscheidt vier ‘condities’: macht, legitimiteit, urgentie en complementariteit. ‘Men moet voldoende macht hebben om invloed te krijgen. Legitimiteit geeft aan dat de ondernemingsraad met name in de ogen van de beslisser een gerechtvaardigde positie inneemt en daaraan correct inhoud geeft. Urgentie gaat om de zaak die men naar voren wil brengen: wordt die door de beslisser ook als urgent gezien? Complementariteit betekent dat de ondernemingsraad iets moet toevoegen wat het management nog niet heeft, kan of over het hoofd ziet, zodat de OR een meerwaarde is.’ Deze drie routes die de OR kan volgen, vragen steeds om een andere combinatie van deze vier condities.

De hamvraag is natuurlijk hoe een bedrijf zijn OR in economisch opzicht kan optimaliseren. ‘De typische kenmerken van de Nederlandse ondernemingsraad en van de dominante organisatiecultuur is heel cruciaal voor het succes van de ondernemingsraad,’ zegt Wigboldus. Als voorbeeld noemt hij de sterke consensusoriëntatie. ‘Dat bleek een belangrijke voorwaarde om de economische effecten te bereiken.’

De Wet op de ondernemingsraden (WOR) biedt goede mogelijkheden voor de positieve economische effecten. ‘Je kunt haast zeggen dat de WOR naadloos is geschreven op het bijdragen aan een goed bedrijfsresultaat,’ zegt Wigboldus. ‘De OR heeft een sterke rol bij reorganisaties en andere economische beslissingen. Het is ook een democratisch orgaan dat zoveel mogelijk een afspiegeling vormt van het totale personeel. Dat is erg belangrijk voor de informatie die de werkvloer kan bijdragen en de acceptatie van managementbeslissingen.’
De laatste jaren zijn een aantal moderniseringstrends in OR-land gaande die soms op gespannen voet staan met de WOR. Een voorbeeld is de kleinere ondernemingsraad waarbij per onderwerp een projectteam wordt opgericht. ‘Bij een aantal trends komt de onafhankelijkheid van het management die een OR heeft, of het afspiegelingskarakter onder druk te staan. Daarmee kan de ondernemingsraad een te smalle basis krijgen en mogelijk zijn legitimiteit onder het personeel kwijtraken. Dan verlies je een heel belangrijk kenmerk dat de ondernemingsraad nou juist onderscheidt van veel andere overlegvormen.’